Nienke Krook Geschreven door Nienke Krook. Foto door: Nienke Krook

Wie in de boekwinkel of bibliotheek op zoek gaat naar een 'boek over reizen' kan daar maar beter de rest van de middag voor uittrekken. Er is ontzettend veel keus: schrijvers die smakelijk vertellen over het eten dat ze op reis proefden, complete geschiedenissen van een land of plaats opschreven, boeken waarin de schrijver alleen humoristische, persoonlijke gebeurtenissen beschrijft…  Nou goed, zo ongeveer alles dat maar met reizen te maken heeft is wel op papier terug te vinden. 

Als je het hebt over 'schrijven over reizen' (in het Engels 'travel writing'), heb je het over verschillende dingen. Zo kun je spreken van een reisverslag (puur een bericht van een gemaakte reis, als een soort rapportage), een reisverhaal (een realistisch reisverslag, bedoeld voor een breed publiek, waaraan over het algemeen een zekere literaire waarde wordt toegekend) of een reisgids (een publicatie die vol staat met informatie en tips over een bepaalde bestemming voor reizigers die nog ergens naartoe willen of gaan).

Bij hele oude verhalen is het moeilijk een onderscheid te maken tussen een reisverslag of een verhaal, omdat meestal het waarheidsgehalte moeilijk te bepalen is en vaak niet bekend is in opdracht van wie een verhaal geschreven werd (het motief achter het verhaal is dus onbekend). 

In dit artikel worden de volgende onderwerpen behandeld:

  1. Geschiedenis van het reisverhaal
  2. Professioneel Reisschrijven
  3. Geld verdienen (en besparen) terwijl je reist
  4. Verschillende soorten bronnen
  5. Verschillende soorten artikelen
  6. De opzet van een reisverhaal
  7. Nog meer schrijftips
  8. Fotografie en Film
  9. Aanbevolen literatuur
  10. Inspiratie

 

Geschiedenis van het reisverhaal

In de Aziatische landen is er een uitgebreide reisliteratuur te vinden. Vooral in Japan bestaan er veel persoonlijke verslagen van reizigers die hun belevenissen en ontmoetingen uitgebreid beschreven.

Bekende voorbeelden hiervan zijn 'Sj?rai Moluroku' (uit 804) van de auteur K?kai en het 'Tosa-dagboek'  (Tosa Nikki) van Ki no Tsurayuki (begin 10e eeuw). Dit werk werd revolutionair gevonden, omdat er een vrouwelijk personage als ik-persoon gekozen is.

In de tweede helft van de 17e eeuw werd het beroemdste Japanse reisverhaal 'De smalle weg naar het verre noorden' (Oku no Hosomitsji) door haiku-dichter Matsuo Bash? geschreven. Het verhaal is een wisselwerking tussen de reis, de bezochte plaatsen en zijn persoonlijke beleving.

In de Klassieke Oudheid zijn er ook een aantal reisverhalen te vinden. De 'Odyssee' (Odusseia) van Homerus (8e eeuw voor Christus) beschreef in dichtvorm de omzwervingen van Odysseus en in het Latijnse werk 'Commentarii dé bello Gallico' van Julius Caesar werd gerapporteerd over de oorlogen die hij van ongeveer 58-50 voor Christus tegen de Galliërs voerde.

In de middeleeuwse werken was het opvallend dat de mensen vrij weinig kennis van hun omringende wereld hadden. Een beschrijving van een reis was dan ook een bonte mengeling van zowel feiten als dingen die onmogelijk waren. De meeste verhalen waren 'zoektochten' (naar bijvoorbeeld de Heilige Graal of persoonlijke ontwikkeling) of teksten met een voornamelijk christelijke/spirituele inslag en daarom niet echt een reisverhaal te noemen, omdat er weinig over de werkelijke omgeving geschreven werd.

Pas vanaf de kruistochten kwam er nieuwe informatie bij de mensen en kwam men erachter dat er een wereld buiten Europa was. In de late middeleeuwen komt er dan ook een overgang naar verhalen over ontdekkingsreizen en reizen naar onbekende gebieden.

Omdat het reizen toen echt een noodzaak was (met cultureel-etnologische inslag), zie je wel dat er vooral zakelijk over de reis verteld wordt. De reizen werden gemaakt om te informeren over onder andere de aard en cultuur van de bevolking die ze tegenkwamen en over de manier waarop ze die het beste konden benaderen. Daarnaast had je militaire verkenningstochten, waarbij de berichtgeving ging over meer strategische onderwerpen.  Een bekende reisschrijver was natuurlijk Marco Polo, die over China schreef (of waarschijnlijk liet schrijven). Zijn werk 'Il milione' ('Het miljoen') wordt wel gezien als een getrouw verslag van wat hij zag en hoorde, maar niet alles in het boek komt overeen met de werkelijkheid, omdat hij een aantal gegevens uit de tweede hand vernam.

In 1336 was er iemand die meer deed dan alleen informatie verschaffen over een plaats van bestemming. De Italiaanse dichter en humanist Petrarch beschreef na het beklimmen van een berg over zijn ervaringen en vooral zijn genoegdoening bij het bereiken van de top. Ook schreef hij over zijn reisgenoten (vooral over degenen die hem niet wilden begeleiden, die bestempelde hij als 'mensen met een koud gebrek aan nieuwsgierigheid') en trok hij zijn hele ervaring zelfs breder, tot zijn eigen morele ontwikkeling in het leven. Hij beschreef de tocht als een soort pelgrimage.  Vanaf dat moment kwamen er meer mensen die in het beschrijven van hun reizen een nieuw, interessant genre zagen.

In het midden van de 15e eeuw beschreef Gilles le Bouvier in een boek waarom hij vond dat mensen zouden moeten reizen en schrijven: "Omdat veel mensen van diverse naties en landen in verrukking raken en genieten, zoals ik in het verleden gedaan heb, bij het zien van de wereld en alles daarin en ook omdat velen willen weten zonder er heen te gaan, en anderen willen zien, gaan en reizen, ben ik begonnen met dit boekje."

De tijd van de ontdekkingsreizen zorgde ervoor dat er een grote nieuwsgierigheid ontstond naar 'onbekende werelden'. Mensen uit vooral West-Europa verslonden nieuws en verslagen en er ontstond een opvatting dat de literatuur de werkelijkheid zo goed mogelijk moest imiteren.

In de 18e eeuw kende men reisliteratuur onder de naam 'Boek der Reizen' en vaak bestonden deze uit maritieme dagboeken waar het publiek geen genoeg van kon krijgen. De dagboeken van James Cook bijvoorbeeld, hadden een status van een internationale bestseller tegenwoordig. Het genre werd erg serieus genomen en een beetje gerespecteerde schrijver had dan ook wel een reisboek op zijn naam staan.

Naast dit soort waargebeurde verhalen, verschenen er in die tijd ook imaginaire reisverhalen. De bekendste hiervan zijn: 'Robinson Crusoe' van Daniel Defoe, 'Gullivers Reizen' van Jonathan Swift, 'The Surprising Adventures of Baron Munchausen' van Rudolf Erich Raspe en de werken van Jules Verne, waaronder 'De reis om de wereld in tachtig dagen' en 'Twintigduizend mijlen onder zee'.

Tegenwoordig is het reisthema helemaal breed getrokken. Van dagboek-achtige verslagen of juist zeer beeldend-verhalende verslagen tot literaire hoogstandjes waarin vorm en structuur erg belangrijk gevonden worden en de verteller de meeste aandacht krijgt op het gebied van zijn of haar stemmingen, observaties, indrukken en belevenissen.

Bekende namen zijn onder andere: Bill Bryson, Paul Theroux, Pico Iyer, Tim Cahill, Stanley Stewart, Kira Salak, Anthony Sattin, Ryszard Kapuscinski, Bruce Chatwin en Rory MacLean. 

Professioneel Reisschrijven

Voor een reis- en schrijfliefhebber is er niets mooiers dan werk waarbij een combinatie van deze twee passies nodig is. Maar hoe verdien je nou geld met je verhalen?

Er is veel concurrentie op dit gebied, waardoor het moeilijk kan zijn een compleet inkomen hiervan te creëren, maar er zijn genoeg mensen die professioneel 'reisschrijver' zijn, dus het is zeker mogelijk hier je beroep van te maken. 

  • Planning

Om te beginnen is het belangrijk dat je goed voor ogen hebt wat voor soort teksten je wilt gaan schrijven. Verhalend? Informatief? Een compleet boek of artikelen voor websites en tijdschriften? Daarnaast moet je jezelf afvragen hoeveel tijd je bereid bent hier in te gaan steken. Kun je makkelijk van huis weg? Ben je klaar om op avontuur te gaan/gestuurd te worden? Werk je het liefst voor een opdrachtgever of ga je als freelancer aan de slag?

  • Techniek

Het begint allemaal met passie voor reizen en schrijven, maar er komt natuurlijk ook een hoop techniek bij kijken om een goed verhaal in elkaar te zetten. Verplaats je in de doelgroep waarvoor je schrijft (Jongeren? Families?), leer meer over de opmaak van een tekst, karakterbeschrijving (bij een verhalende tekst), interpunctie, enz. Een goede schrijfcursus kan zeker de moeite zijn.

Denk eraan dat je als reisschrijver meer bent dan iemand die een dagboek bijhoudt. Je moet echt een reporter worden en op onderzoek uit (denk aan interviewtechnieken, aantekeningen maken, quotes zoeken, informatie verzamelen).

  • Lezen en Schrijven

Oefening baart zeker kunst. Lees veel werk van anderen (boeken, tijdschriften, blogs), om een goed inzicht te krijgen in de onderdelen waaruit een goed verhaal of artikel bestaat. Gebruik die inzichten, want zo wordt je eigen werk alleen maar beter.

  • Frisse Kijk

Er is al zoveel geschreven over diverse bestemmingen, dat het soms moeilijk is om iets nieuws aan het licht te brengen. Een andere kijk op een eerder beschreven bestemming kan daarom voor interessante verhalen zorgen. Ga dus op zoek naar persoonlijke verhalen, gekke wetenswaardigheden of andere bijzondere invalshoeken.

  • Pitchen

Een van de belangrijkste onderdelen bij het verkopen van je werk is het brengen van een goede 'pitch', ofwel een korte beschrijving van het verhaal dat je geschreven hebt of wilt gaan schrijven. Hierin staat waar je verhaal over gaat, waarom het relevant is om in die bron te publiceren, waarom het belangrijk is dat ze dit onderwerp nu behandelen en waarom jij de meest geschikte persoon bent om het stuk te schrijven. 

Vertel de redactie wat je leuk vindt aan het tijdschrift en hoe jouw artikel het nog beter kan maken. of hoe je artikel de inhoud, stijl en richting van de publicatie kan aanvullen. Vertel niet wat een eventuele publicatie voor jou zal betekenen, maar voor het betreffende tijdschrift.

Een andere goede invalshoek kan zijn je te introduceren bij het plaatselijke toeristen informatiebureau. Zorg dat je een aantal visitekaartjes hebt, waarop staat dat je 'reisschrijver', 'fotograaf' of 'freelance schrijver/fotograaf' bent en laat eventueel eerder gemaakt werk zien. Vraag of ze je op de perslijst willen zetten. Mochten uitgevers iemand zoeken voor een lokaal artikel en jij hebt je net gemeld als schrijver ter plaatse, grote kans dat de baan voor jou is!

  • Onderzoek

Om je kansen op publicatie te vergroten, is het belangrijk dat je de eisen van de redacteur zo goed mogelijk opvolgt. Lees eerdere publicaties door om te zien wat voor soort artikelen ze behandelen en zorg ervoor dat jouw verhaal aansluit bij hun toon, schrijfstijl en invalshoek. Volg instructies op het gebied van maximaal aantal woorden, onderwerp, deadlines en eventueel het gebruik van lettertype en grootte precies op. 

Kijk op de website van tijdschriften op de advertentiepagina om meer informatie te vinden over de gemiddelde leeftijd van de lezers, de verhouding mannelijke/vrouwelijke lezers, gegevens over hun opleidingsniveau en soms nog meer. Met deze informatie kun je jouw verhaal nog beter op het publiek laten aansluiten.

Zorg er ook voor dat je van tevoren goed onderzoekt of jouw onderwerp al een keer behandeld is en dat je jouw unieke verhaal niet 'vergooid' door het al een keer (in zijn geheel) op bijvoorbeeld je persoonlijke blog te hebben gezet. 

  • Professionaliteit 

Nergens is geduld en vriendelijkheid belangrijker als bij het gepubliceerd krijgen van je werk. Zorg ervoor dat je een goede band met de redacteuren opbouwt, want ten slotte zijn zij de personen die bepalen of je werk gebruikt wordt of niet.

Wees kort en bondig in je communicatie, lever je werk in de gevraagde vorm en als een geheel in (en op tijd!), accepteer afwijzingen op een professionele manier, vermeldt altijd je volledige naam en contactgegevens (verwacht niet dat iemand precies weet wie je bent), wees op de hoogte van de juiste contactpersonen, zorg dat je geen grote mond hebt (je bent ten slotte niet de enige vis in de zee), beledig (delen van) het tijdschrift niet (je zult versteld staan hoeveel kritiek redacteuren soms gemaild krijgen door freelancers die denken het beter te kunnen).

En als je artikel uiteindelijk gepubliceerd wordt, vergeet de redactie dan niet te bedanken. Dat zullen ze zeker onthouden!

  • Sociale Media

De inzet van sociale media is tegenwoordig dé manier om je werk in korte tijd aan een groot publiek kenbaar te maken. De truc is om een groot netwerk van 'volgers' op te bouwen, die zelf ook weer volgens hebben en via hen op jouw verhalen stuiten. Denk aan platforms als: Twitter, Facebook, Hyves, YouTube, Flickr, Travelistic, StumbleUpon, Reddit, Linked In, MySpace en Digg.

Als starter is een blog een ideale opstap voor het bouwen van een portfolio en een lezersbestand. Probeer om minstens twee keer per maand een blog te posten om online aanwezig te blijven, zonder er teveel tijd in te moeten steken en niet aan substantiëler werk toe te komen. Zo blijf je lezers trekken en hun reacties kunnen voor een uitgever het bewijs zijn dat je graag gelezen bent.

Een persoonlijke blog is de ideale plek om je schrijftalent te oefenen én aan de wereld te laten zien. Je kunt je blogverhalen gebruiken om mogelijke werkgevers naar te verwijzen, maar je kunt er ook materiaal 'uittesten'. Zo kun je in een blog aangeven over een bepaald onderwerp te willen schrijven en aan de hand van reacties peilen of er interesse naar is. Het kan een soort 'samenvatting' zijn van meer uitgebreide verhalen. Je kunt in een kort bericht een globaal beeld geven van een bepaalde plaats, het eten, de mensen en dergelijke, ondersteund met foto's. Zo houd je de wat meer diepgravende verhalen over voor langere artikelen.

Ten slotte geeft een blog ook een goed beeld van jou als persoon, iets dat in een beschrijvend artikel vaak niet naar voren komt. Zo laat je wat meer zien van je persoonlijkheid, interesses, kennis en creativiteit. 

  • Geldzaken

Verwacht als beginnende reisschrijver geen gouden bergen, maar wees realistisch. Je kunt als beginner nou eenmaal niet evenveel vragen als iemand die al 10 jaar ervaring heeft. 

Wees niet bang om naar een bepaald uurloon of bedrag per woord te vragen. Als een opdrachtgever je 15 Euro per uur wil geven, kun je op een vriendelijke manier zeggen dat je dat bedrag lager is dan je normale freelance tarief en of het niet verhoogd naar 35 Euro per uur kan worden. Niet geschoten is altijd mis en de opdrachtgever kan altijd nee zeggen. Leg ook uit waarom je 35 Euro waard bent: je artikelen hoeven nauwelijks bewerkt te worden, ze zijn altijd op tijd of te vroeg ingeleverd, je gebruikt betrouwbare en controleerbare bronnen, je blijft goed bij het onderwerp, blijft bij het maximum aantal woorden, je hebt een consistente schrijfstijl en je bent makkelijk in de omgang. Denk vooral: Because I'm worth it!

Als je echt als freelance schrijver wilt rondkomen, kies dan eerst je jaarlijkse streefloon. Denk aan alle vaste lasten die je hebt. Deel dat jaarlijkse doel door 1000 declarabele uren (ongeveer 21 uur per week) om te bepalen wat je uurloon ongeveer moet zijn. 

Als je al tijden voor een tijdschrift werkt dat je bijvoorbeeld 0,25 cent per woord betaald, maar je ondertussen ook opdrachten hebt gekregen die 0,70 cent of zelfs 1,50€ betaalden, schroom dan zeker niet om naar een verhoging van je salaris te vragen. Als ze tevreden zijn en je willen houden, zullen ze dat waarschijnlijk ook doen! Zet niet te laag in, je kunt beter iets te hoog zitten zodat er nog ruimte voor onderhandeling mogelijk is. 

Een hoofdartikel in een tijdschrift of krant kan rond de € 25,- tot € 90,- per uur of € 0,05 tot € 2,50 per woord opleveren. Een column kan komen op € 20,- tot meer dan € 500,- per project of € 0,25 tot € 1,75 per woord. Op een sporadische column kun je rond de € 2,5 tot € 25,- verwachten. (Bron: The Adventurous Writer

  •  Reizen

Laat de gedachten over kosten van vluchten, geld, overnachting en vervoer even voor wat het is, je hoeft niet gelijk naar het andere eind van de wereld om een goed verhaal te schrijven. Kijk in je directe omgeving wat interessant is of lees je reisverslagen van eerder gemaakte reizen terug. Iets wat toen als vanzelfsprekend gezien werd, kan een prachtig verhaal op leveren. Als je wel wilt gaan reizen om nieuwe ideeën op te doen, zijn er genoeg budgetoplossingen te vinden die de kosten beperkt kunnen houden. (zie hieronder)

Geld verdienen (en besparen) terwijl je reist

Er zijn een schat aan mogelijkheden om geld te verdienen terwijl je onderweg bent. Natuurlijk is de meest voor de hand liggende een baan te vinden waarbij je veel onderweg bent. Misschien nog niet in opdracht als tekstschrijver, maar wat dacht je van professioneel spreker, verkoper, koerier, steward of stewardess, reis-verpleegkundige/arts, natuurbeschermer, werknemer op een cruiseschip… er zijn ontzettend veel banen waarbij je regelmatig de wereld in trekt! Ook kun je ervoor kiezen een tijdje naar het buitenland te gaan om daar te werken. Een verandering van werkomgeving en het dagelijks leven in een vreemd land kan je goede inzichten geven!

Het loont ook om je eens te verdiepen in marketingmogelijkheden voor je website. Als je een blog of website bijhoudt tijdens je reis, kun je die door bedrijven laten sponsoren of zogenaamde 'banners' (reclameboodschappen) opzetten waarmee je per klik van een van je bezoekers geld mee kunt verdienen. Denk ook aan Google Adwords.

Een interessante mogelijkheid om je verhalen met de wereld te delen is het maken van een (audio)podcast. Vertel twee of drie keer per week wat je allemaal beleefd heb tijdens je reis en verkoop deze podcast op iTunes. Het publiek is hier enorm groot (spreek in het Engels om flink veel meer luisteraars te krijgen) en de drempel laag.

Voor wie op zoek is naar de goedkoopste vorm van reizen, loont het zeker om je eens te verdiepen in de wereld van het couchsurfen en het doen van vrijwilligerswerk. Het zijn de perfecte manieren om goedkoop (zo niet gratis) op een bijzondere bestemming terecht te komen, waarbij je altijd in contact komt met de locale bevolking. Een betere manier om eerste hand verhalen te krijgen is er haast niet!

Verschillende soorten bronnen

De insteek van je verhaal hangt er in de eerste plaats vanaf voor welke bron of welk platform je schrijft. Je verhaal kan verhalend zijn, beschrijvend of een combinatie daarvan.

  • Een verhalend verslag moet ervoor zorgen dat de lezer in een bepaalde ervaring of gebeurtenis meegenomen wordt, alsof hij of zij er op het moment zelf bij was. Zo'n verhaal zit vol drama en avontuur, successen en tegenslagen. Er worden veel beschrijvingen van de omgeving en de mensen die onderweg langskomen gegeven, om een zo compleet mogelijk beeld te geven en emotie op te wekken.
  • Een beschrijvend verslag is een tekst waarbij persoonlijke opvattingen of meningen over hetgeen beschreven wordt weggelaten zijn. Het gaat hierbij puur om de waarneming en om feiten.

Als je vooral geïnteresseerd bent in reisliteratuur, dus het schrijven van een compleet boek, zul je voornamelijk verhalend gaan schrijven. Het kan lang duren voor je manuscript door een uitgeverij gekozen wordt, want  er zijn ontzettend veel mensen werk insturen. Zorg ervoor dat je werk goed gepresenteerd is in de eisen van de uitgever (dit kun je vaak op hun website lezen), dat er een korte maar krachtige brief bij zit (iets over jezelf en een korte samenvatting van je boek) en een aan jezelf geadresseerde envelop om je werk terug te sturen. Blijf jezelf ook op andere manieren gepubliceerd krijgen (krant, tijdschrift, internet), zodat je bewijs hiervan kunt meesturen.

Een verhaal dat in een krant of tijdschrift gepubliceerd wordt kan zowel verhalend als beschrijvend zijn, of zelfs een combinatie daarvan. Het hangt af van de doelgroep en de voorkeur van de eindredacteur. Zo kan het artikel dienen als review (waarbij de persoonlijke ervaring van de schrijver bij bijvoorbeeld een restaurant of hotel beschreven wordt, meestal onafhankelijk), om een bepaald probleem aan te duiden (zoals verslagen in de National Geographic, die regelmatig gaan over het smelten van de ijskappen of het verdwijnen van het regenwoud, enz.), om een bestemming te promoten (soms in opdracht van een toerismebureau, reisorganisatie, hotel e.d., maar dit kan ook onafhankelijk gebeuren uit interesse van de redactie), enz.

Bij een krant of tijdschrift kan het daarnaast zo zijn dat een schrijver gevraagd wordt om een aantal verschillende teksten over dezelfde bestemming te schrijven. Bijvoorbeeld een hoofdartikel over diepzeeduiken in de Caraïben (vaak een persoonlijk verslag van de auteur), met daarnaast een informatief gedeelte (hoe kom je er, wat kost het, beste duikplekken en reistijd, enz.) en een kort verhaaltje voor in de zijbalk (een soort 'bonus' verhaaltje dat afgeleid is van het hoofdonderwerp. Dit kan zowel beschrijvend als vertellend zijn of een combinatie daarvan).

Zelfs bij het schrijven voor een reisgids is er een combinatie tussen verhalende en beschrijvende teksten te vinden, al ligt de nadruk natuurlijk op de feiten (prijzen, tijden, faciliteiten, …) . Het meeste werk in het schrijven voor reisgidsen ligt in het herschrijven van vorige edities, minder in het schrijven van een eerste editie van een compleet nieuwe locatie.

Om schrijver te worden van een reisgids, moet je gek zijn op het volledig uitpluizen van een bepaald onderwerp of bepaalde locatie, alle informatie die je opschrijft moet immers 100% accuraat zijn. Ook moet je ervan houden om compact te schrijven, vaak heb je maar een paar zinnen om een beoordeling over bijvoorbeeld een hotel te geven. Het gaat hier ook om efficiëntie, omdat je voor een minimaal budget zoveel mogelijk attracties op een dag wilt kunnen bezoeken. Hoe meer je op een dag ziet, hoe meer je immers kunt schrijven. In een ideale situatie schrijf je over een locatie waar je al veel vanaf weet, of natuurlijk waar je woont! Het kan ook zijn dat je bijvoorbeeld veel van bergbeklimmen weet en reisgidsen afspeurt naar informatie die met jouw kennis aangevuld kan worden.

Pionier op het gebied van reisgidsen was de Duitse uitgever Karl Baedeker. In 1828 gaf hij 'Rheinreise von Mainz bis Cöln, Handbuch für Schnellreisende' uit, geschreven door  hoogleraar en historicus J.A. Klein. Deze gids was zo'n succes, dat er meerdere uitgeverijen reisgidsen ging publiceren. Bekenden hierbij zijn de het Britse 'Red Guides' (uitgeverij Ward Lock), de Franse 'Guides Michelin' (Michelin), de Nederlandse 'Dominicus Reisgidsen' (Gottmer) en de 'Capitool reisgidsen' (Unieboek | Het Spectrum), maar ook natuurlijk de bekende, Australische 'Lonely Planet' (BBC Worldwide) en het Britse 'Rough Guides' (Pearson PLC/Penguin Group).

Verschillende soorten artikelen

  •  'Hoe te…' ('How-To')

Deze artikelen leggen lezers simpelweg uit hoe ze iets moeten doen. Ze doen beloftes van succes en laten hier voorbeelden van zien, ze geven aan wat je precies nodig zult hebben, gevolgd door stap-voor-stap instructies, ze geven waarschuwingen en bieden links aan naar andere bronnen.

  • Profiel / interview

Het gaat hier om twee verschillende soorten artikelen. Bij een profiel worden aanvullende bronnen gebruikt (familie, vrienden, e.d.), terwijl een interview een gesprek met de persoon zelf is. Ze kunnen geschreven worden als een 'vraag-antwoord'-verslag, of als een geschreven artikel en kunnen een bepaald thema of bepaalde focus hebben.

  • Informatief

Ze focussen op een bepaald uniek aspect of handeling en beschrijven in detail de 5 W's en 1 H-punten (wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe). Deze artikelen kunnen eindigen met een 'hoe te…' stuk in de zijbalk.

  • Exposé

Dit zijn niet echt hoofdartikelen, maar meer een simpele vorm van een tijdschriftartikel. Ze zijn ervoor bedoeld om lezers te verrassen of shockeren en bevatten statistieken, uitspraken, anekdotes, enz.

  • Human Interest

In deze artikelen staat niet het nieuws, maar de mens voorop. Het verhaal wordt vaak chronologisch weergegeven en is bijzonder genoeg om een grote groep lezers aan te spreken, bijvoorbeeld doordat de persoon in het verhaal een (tijdelijk) bijzonder leven leidt.

  • Essay / Opinie

De mening van de auteur over een belangrijk of actueel onderwerp. Vaak moeilijker te verkopen als je nog onbekend of ongepubliceerd bent. Vaak het hoofdbestanddeel van blogs.

  • Humor / Satire

Dit zijn moeilijke artikelen om te schrijven, omdat ze vaak een specifiek publiek hebben. Ze worden vaak geschreven voordat de redacteuren of uitgevers ze accepteren.

  • Inspirerend

Ze beschrijven hoe je je goed kunt voelen of hoe je goede dingen kunt doen en zijn afhankelijk van de insteek voor iedereen geschikt. Ze hebben een morele boodschap en focussen op iets dat inspirerend kan zijn.

  • Historisch

Deze artikelen focussen op een bepaald gedeelte van een onderwerp, zijn chronologisch opgezet en vertellen de lezer iets nieuws over een historisch onderwerp (meestal met een link naar de huidige tijd)

  • Verzameling

Deze 'Top 10 beste…' of 'Overzicht van de 100 meest bezochte…'-artikelen zijn een verzameling van informatie uit veel verschillende bronnen die over hetzelfde thema gaan. Ze bieden interessante uitspraken, meningen, statistieken, onderzoeksresultaten, anekdotes, recepten, enz. aan.

  • Korte Onderzoeken

Dit zijn niet echt tijdschriftartikelen, maar ze zijn wel een goede manier om erachter te komen waar redacteuren voor willen betalen. Ze beschrijven huidige wetenschappelijke informatie en zijn meestal minder dan 250 woorden lang. 

De opzet van een reisverhaal

De opening

Een goed verhaal begint met een pakkende opening, maar dat lijkt simpeler dan het is. Ze zijn enorm belangrijk, want als de eerste paar zinnen je niet meteen nieuwsgierig maken, waarom zou iemand dan verder lezen?

Je zult tijdens het schrijven van je verhaal niet altijd meteen een goede opening kunnen vinden. Geen probleem! Zeker niet als je je beseft dat een reisverslag helemaal niet chronologisch hoeft te zijn. Omdat iets aan het begin van je reis is gebeurd, wil niet zeggen dat je er direct over moet beginnen. Vaak is het veel spannender ergens middenin het verhaal te beginnen, zodat je de lezer gelijk in je wereld meeneemt. Als jij je 'publiek' meteen kan laten vergeten wat ze aan het doen waren voordat ze je verhaal begonnen te lezen, dan zit je goed.

Hoe sneller je de lezer vaak naar een belangrijke plaats, gebeurtenis, probleem of vraag schrijft, hoe sterker je opening zal zijn. Later kun je dan teruggrijpen naar deze 'scene' en eventueel aanvullen met nodige achtergrondinformatie.

Een simpele, verklarende en korte zin als opening laten mensen vaak doorlezen  omdat ze een soort natuurlijke leesbaarheid hebben. Ze hoeven er niet over na te denken, het is gelijk duidelijk wat je wilt zeggen en daardoor lezen ze al verder, omdat ze niet worden vertraagd in het begin. (Denk aan zinnen als: 'Twee jaar geleden werkte ik als verpleegster in Ghana.' of 'Mijn studietijd in Sydney veranderde alles.')

Ook zinnen die beginnen met een beschrijving die de lezer gelijk in het midden van een gebeurtenis zet, kunnen goed werken. (Zoiets als: 'Daar hing ik dan, bungelend aan één arm boven een metersdiep ravijn waarvan ik de bodem niet eens kon zien, terwijl ik dacht aan die verdraaid handige hulptelefoon die net in mijn tent achter had gelaten, omdat ik 'alleen maar even ging plassen.')

In een goede beschrijving zitten vaak meer lagen. In het voorbeeld van het ravijn hierboven, gaat de beschrijving over iets dat op het moment zelf gebeurt (hangen boven het ravijn aan één arm), wat er letterlijk onder mij gebeurd (geen bodem te zien) en mijn gedachtes (het vergeten van de telefoon). Allemaal in één zin. Ook laat het een situatie zien waarin de schrijver zich in een moeilijke positie vindt. En daar is de lezer al helemaal gek op! Hoe zal het aflopen?

Het middenstuk

De meeste reisverhalen zullen volgens een thematische (het middenstuk dient ervoor om voorbeelden te geven van het punt dat je aan het eind wil maken) of vertellende (voornamelijk chronologische opvolging van bepaalde anekdotes die de hoogtepunten van je verhaal vormen) opbouw beschreven worden.

Belangrijk bij vooral de vertellende strategie is dat je keuzes durft te maken over hetgeen je vertelt en weglaat. Kies een aantal belangrijke momenten uit waarover je gaat uitweiden, zodat je geen 'en toen en toen en toen'-verslag krijgt. Kies in elk deel van je verhaal een 'conflict' uit dat je gaat uitwerken (dat conflict zorgt ervoor dat de lezer geboeid blijft) en houdt de overgangen tussen verschillende scènes kort.

Wissel je persoonlijke gevoelens en gedachten af met conversaties tussen (jou en) mensen die je ontmoet, een historie van de plaats waar je bent, een landschapsbeschrijving en misschien zelfs overkoepelende thema's als 'vervreemding' of 'onafhankelijkheid' (net hoe diep je wilt gaan). Breng in ieder geval variatie in het verhaal aan, zodat de lezer geboeid blijft. Zeker als je in je eentje een reis gemaakt hebt, is het vaak lastig om iets anders te beschrijven dan je eigen gedachten over een bepaalde situatie. Probeer dan meer mensen bij het verhaal te betrekken door werkelijk gevoerde conversaties te beschrijven, of gesprekken tussen andere mensen die je bijvoorbeeld in de bus overhoorde. Juist dialogen maken een verhaal levendig en menselijk.

Ook kan een gesprek op een wat lossere manier extra informatie aan de lezer verschaffen, zonder dat het taaie schoolboek-informatie wordt ('…de man achter de balie deelde me met een grijns mee dat ik best kon gaan zwemmen in het meer. Als ik tenminste niet té gehecht aan mijn benen was. Krokodillen blijken hier namelijk gek op vrouwenvlees; tussen de tien slachtoffers sinds 1970 zat maar 1 man. En die overleefde het wél. 'Teveel haar op de benen, denk ik', gniffelde hij.')

Bij een beschrijvende tekst bedenk je van tevoren wat je precies aan de lezer wilt duidelijk maken (bijvoorbeeld dat Italië een prachtig land is). Vraag jezelf af waarom dat zo is (bijvoorbeeld het is er mooi, rijke historie, vriendelijke mensen, waar voor je geld).

Die hoofdpunten ga je vervolgens op volgorde van belangrijkheid zetten. Laat je lezer als eerste met de onderwerpen kennismaken waar ze een emotionele band mee kunnen voelen (dus bewaar het geld voor later), maar je wil wel eindigen met het onderwerp wat volgens jou de climax van het verhaal is (zoals de vriendelijkheid van de mensen, de band die je met hen kreeg, zoals dat bij reizen belangrijk is)

Dan is het terugduiken in je notities, foto's en herinneringen om alle punten uit te werken. Als je merkt dat bepaalde hoofdpunten toch meer emotionele kracht hebben dan anderen, kun je de volgorde nog eventueel veranderen.  Je bent nu je tekst aan het structureren, schrijft daarna de losse onderdelen aan elkaar en probeert de tekst zo levendig mogelijk te maken.

Het slot

Een artikel zou in principe de volgende zaken aan het eind moeten bereiken: hetgeen waar de focus in de tekst op lag is tot een goede conclusie gekomen, het eind wordt even teruggekoppeld aan het begin van het verhaal en de lezer wordt weer naar de 'echte' wereld teruggebracht (ze zijn bijvoorbeeld enthousiast geworden over de bestemming of hebben iets bijgeleerd).

Bij een verhalende tekst is het vaak van belang dat je de lezer achterlaat met een gevoel te willen verder lezen in het volgende hoofdstuk. Je kunt bijvoorbeeld eindigen met een korte vooruitblik op wat nog gaat komen ('toen ik in het vliegtuig stapte en de deur half los zag hangen, wist ik al dat het een lange vlucht zou worden') of een punchline (een grappige zin die meestal teruggrijpt op iets dat eerder gebeurde).

Nog meer schrijftips

  • Vergeet  bij een beschrijving niet al je zintuigen te gebruiken. Stel je loopt een restaurant binnen. Dan zul je waarschijnlijk eerst het voedsel ruiken, pannen horen kletteren in de keuken, of gesprekken van gasten en bediening opvangen. Zodra het eten opgediend wordt, kun je het beschrijven op hoe het eruit ziet en natuurlijk hoe het smaakt, misschien zelfs hoe het voelt?
  • Als je een verhaal hebt waar karakters in voorkomen, probeer hun gevoelens dan niet te beschrijven, maar laat ze zien door wat ze doen en zeggen. Laat de lezer zelf conclusies trekken. Dit geldt ook voor je eigen gevoelens: beschrijf ze niet letterlijk, maar zorg ervoor dat de lezer geraakt wordt door de manier waarop je een situatie beschrijft.
  • Een verhaal wordt pas interessant om te lezen als het een reflectie is van de persoonlijkheid en stijl (romantisch, humoristisch, informatief, …) van de schrijver. Na een aantal stukken geschreven te hebben, kom je erachter wat voor stijl het best bij jou past en het is dan ook belangrijk dat aan te houden om het verhaal zo natuurlijk mogelijk te houden.
  • Binnen een verhaal is 'snelheid' zeker een belangrijk punt om over na te denken. Geef je uitvoerige beschrijvingen van de maaltijd die je hebt gegeten en het landschap om je heen, dan zul je een 'langzame' tekst krijgen. Beschrijf je in een stad als Las Vegas in een bladzijde alles wat je om je heen ziet, dan zul je een 'snel' stuk hebben. Afwisseling is hierin belangrijk. Denk eraan dat de lezer af en toe adem wil kunnen halen om wat je geschreven hebt te verwerken!
  • Om het ritme van je tekst te kunnen 'horen', kan het soms handig zijn om je verhaal even hardop voor te lezen. Je hoort dan goed waar zinnen niet lopen en waar je langzame en snelle stukken zitten.
  • Probeer altijd een klein notitieboekje bij je te hebben, zodat je ingevingen, leuke conversaties of andere ideeën kunt opschrijven. Eventueel kun je dit aanvullen met een memorecorder of zelfs een foto/videocamera. 

Fotografie en Film

Naast een tekst, komt er bij een artikel altijd ondersteunend fotomateriaal en online ook video- of audiomateriaal te staan. Als je over een bijzonder onderwerp hebt geschreven, kan het daarom helpen als je die andere media ook aanlevert. Het is natuurlijk voor een uitgever een stuk makkelijker een compleet pakket te krijgen, dan zelf nog mensen op pad te moeten sturen om beelden bij het verhaal te laten verzamelen.

Denk eraan dat je foto's van een flinke kwaliteit moeten zijn voor publicatie, overweeg dus eens in RAW-formaat te gaan schieten (voor internet ligt de grens voor bestandsgrootte natuurlijk lager) en dat je video's goed gemonteerd en niet te lang zijn.

 TIPS:

  • Maak van een bepaalde situatie zowel horizontale als verticale foto's. Dan heeft de redactie iets om uit te kiezen. Het laat ook gelijk zien dat je professioneel aan het meedenken bent!
  • Mensen in een foto worden over het algemeen als het meest aantrekkelijk gezien. Het is daarbij over het algemeen niet nodig om een geschreven toestemming van die persoon te hebben om je foto in bijvoorbeeld een tijdschrift te kunnen publiceren! Dit geldt wel voor foto's die als 'stock' worden gebruikt (en dus door verschillende bronnen kunnen worden gekocht).
  • Draag zoveel mogelijk een camera bij je en gebruik de foto's niet alleen als ondersteuning bij je verhaal, maar kijk er ook andersom naar: zie je iets in je foto's waar je meer over wilt weten en waar misschien een interessant artikel over geschreven kan worden?

 Aanbevolen literatuur

Inspiratie

  • Voor een overzicht van een top-30 aan reisboeken, kijk je op worldhum.com. Ze geven een goede beschrijving van de door hun gekozen boeken, je kunt een stukje uit het boek lezen, meer over de schrijver te weten komen en meningen van andere lezers bekijken.
  • Een nog interessantere lijst is het top 100 'Travel Writers' overzicht op Tripbase
  • Op de website van Matador, kun je twee gratis verslagen downloaden, waarin handige tips staan over (online) tijdschriften die ingezonden materiaal accepteren - en belonen. 
  • Voor extra schrijfopdrachten kijk je op schrijvenonline.nl