Nienke Krook Geschreven door Nienke Krook.

Nederlanders kunnen zich meestal overal ter wereld wel verstaanbaar maken. Als we de taal niet spreken, gebruiken we gewoon onze handen en voeten om toch contact met de lokale bevolking te krijgen. Maar verschillende gebaren die we hier als heel normaal ervaren, kunnen in het buitenland anders geïnterpreteerd worden. Lichaamstaal is namelijk cultuurafhankelijk. 

Daarom is het aan te raden je even te verdiepen in de lokale gebaren als je naar een vreemd land op vakantie gaat. Het kan je ongemakkelijke situaties helpen voorkomen.  Het kan dus handig zijn om voor je reis even het een en ander op te zoeken over gebaren die gebruikt worden in het land van bestemming.

Voor een compleet overzicht is het boek 'Etiquette in het buitenland' van Kevin Strubbe en Liesbeth Hobert een aanrader. (ISBN 9056179101, Uitgeverij Van Halewijck)

Je kan ook op zoek naar filmpjes. Daarin zie je meteen wat er met een gebaar bedoelt wordt. Zo vonden wij bijvoorbeeld dit heel handige filmpje met daarin 120 Franse gebaren .

Hoofd

Het aanraken van het hoofd wordt in veel Afrikaanse en Aziatische landen niet op prijs gesteld. Het aanraken van het hoofd van een stamhoofd op Fiji is helemaal niet aan te raden. Niet zo lang geleden eindigde je dan in de kookpot en werd je opgegeten.

Met het hoofd naar voren knikken wordt in de meeste landen als positief gezien, in ieder geval als een bevestiging of een 'ja'. Dit is anders in Bulgarije, Pakistan en India. Daar schudt men met het hoofd heen en weer. In Japan wordt er wel naar voren geknikt, maar dit kan 'ja', 'nee', 'ik weet het niet' of 'ik weet het wel, maar ik durf het niet te zeggen' betekenen. 

In Griekenland is het 'ja/nee-spelletje' helemaal verwarrend. Het hele hoofd wordt naar achteren bewogen en tegelijkertijd wordt er met de tong geklikt om 'nee' te zeggen. Dit gebeurt meestal zo vlug en subtiel, dat je niet eens weet of de ander nou antwoord heeft gegeven of niet. Als ze 'ja' zeggen, wordt er een zijwaartse beweging met het hoofd gemaakt, waarbij de ogen licht worden gesloten als het hoofd omlaag gaat. Het is helemaal verwarrend, omdat het Griekse woord voor 'ja' ook nog eens 'nè' is. 

Wang/Slapen

Het handgebaar dat wij in Nederland maken als we eten erg lekker vinden (met je vlakke hand een aantal keer snel langs je wang heen en weer bewegen, vergezeld door een 'mmm lekker!'), kennen ze in het buitenland niet. Je zult rare blikken krijgen als je dit gebaar maakt en wellicht vragen mensen zich af of je misschien zelf wel helemaal lekker bent.

In Brazilië en Italië draait men rondjes met de wijsvinger rondom de slaap als ze iemand stom vinden.

Ogen

In Brazilië kijken mensen je vaak langer in de ogen dan je misschien gewend bent. Zij zien de ogen als spiegels van de ziel en willen je zo beter leren kennen.

Het aankijken van volwassenen als kind (bijvoorbeeld als je een standje krijgt) wordt in landen als Suriname en de Antillen als heel brutaal gezien. In de meeste oosterse landen wordt het neerslaan van de ogen als respectvol gezien. 

Als een Braziliaan zijn ooglid naar beneden trekt, gelooft hij geen snars van wat je zegt, maar als een Italiaan dit doet, probeert hij je aan een afspraak te herinneren.

Oren

In Italië maak je duidelijk dat je iemand een watje vindt door aan je oorlel te zitten. In Spanje zeg je hiermee dat de ander een klaploper is.

In Brazilië wrijven mensen over hun oorlel als ze iets lekkers te eten wordt voorgesteld.

Neus

Als een Fransman met zijn hand een draaiende beweging om zijn neus maakt (alsof hij zijn neus eraf probeert te draaien), heeft hij teveel gedronken.

Mond

Als een Griek met zijn vinger op zijn onderlip tikt, wil hij iets vertellen. Het lijkt erop alsof hij je vraagt stil te zijn. 

In Nederland kussen we elkaar bij een begroeting meestal drie keer om-en-om op de wangen. Vrouwen doen dit bij mannen en vrouwen, mannen over het algemeen alleen bij vrouwen. In Amerika kust men elkaar meestal maar één keer. In Duitsland worden alleen vrienden en familie gezoend, geen 'vreemden'. In Iran kussen ook mannen elkaar op de wang.  

In Duitsland gebaart men met de vork naar de mond als het al te lang duurt voor het eten geserveerd wordt. Zuid-Europeanen en Zuid-Amerikanen laten dit op bijna dezelfde manier zien, maar tikken dan met de vingertoppen op de lippen. In Japan maakt men met de linkerhand een soort soepkom en met de wijs- en middelvinger van de rechterhand  wijst men naar die soepkom, als een soort eetstokjes.  

Kin

Een Italiaan wrijft met zijn wijsvinger onder zijn kin om aan te geven dat iets hem niet interesseert. In het westen wordt juist over de kin gewreven als iemand bijvoorbeeld hard aan het nadenken is. 

Handen

Mensen die we niet zo goed kennen, geven wij meestal gewoon een hand. In Arabische landen geven mannen geen hand aan een vrouw.

In Nepal en India begroet men elkaar door de handpalmen op borsthoogte tegen elkaar te zetten met de vingers naar boven wijzend, vergezeld door het woord 'Namaste'.

Een gebaar dat ontstaan is op Hawaii en die je president Obama misschien wel eens hebt zien gebruiken is de 'Hang Loose' (ook wel 'Shaka' of 'Aloha'). Duim en pink zijn opzij gestrekt en de overige drie vingers naar voren gebogen. Met deze hand maak je een soort heen en weer gaande zwaaiende beweging.

Als wij naar onszelf wijzen, gebruiken we daarvoor de wijsvinger en raken we onze borst aan. Duitsers doen dit ook. Amerikanen leggen hun hand open en plat op de hoogte van hun hart. In Japan wijst men met een uitgestrekte hand naar zichzelf op de hoogte van het gezicht en de middelste vinger raakt dan de neus aan om het woord 'ik' aan te geven.  

In Griekenland (en sommige delen van Afrika) laat iemand je merken dat hij je een idioot vindt, als de hand met gespreide vingers naar je uitgestoken wordt. Met dit 'Moutza'-gebaar zeg je feitelijk: 'ik gooi een hand troep in je gezicht'. 

De linkerhand is in veel Aziatische en Arabische landen de onreine hand.

In Japan is het zeer onbeleefd om belangrijke zaken (zoals een cadeau of visitekaarten) met één hand aan te pakken. Pak het met twee handen aan en kijk er een tijdje naar, alsof je net een goudstaaf ontvangen hebt. Dan laat je je waardering beleefd merken.

Als wij iemand naar ons toe roepen, keren we de hand met de palm naar onszelf toe en buigen we de gebogen vingers een aantal keer snel naar onszelf toe. In Japan keer je de rug van de hand naar jezelf en beweeg je de hele hand een aantal keer naar beneden (alsof je een combinatie maakt tussen het gebaar 'ga weg' en 'rustig aan').

Vingers

Als wij in Nederland een cirkel maken van onze duim en wijsvinger en de rest van de vingers strekken, geven wij aan dat we iets mooi of goed gedaan vinden, we zeggen  eigenlijk 'oké'. In Italië betekent dit gebaar 'bedankt'.

Maar in België en Frankrijk staat het voor 'nutteloos' of 'waardeloos'. In veel delen van Zuid-Europa, Zuid-Amerika, het Midden-Oosten en in Japan, Turkije en Rusland, gebruikt men het gebaar om om een vervelende manier homoseksuelen te beledigen, de cirkel die je maakt staat dan voor de anus. 

Wij geven met onze wijsvinger een richting aan, maar in India wordt dit als onbeleefd gezien. In China en Rusland is het ook not done. Daar wijst men met de volle platte hand of gestrekte arm.

In Italië maakt men met beide wijsvingers een kruis voor de mond als ze zweren dat iets waar is. 

In veel christelijke landen wordt de middelvinger over de wijsvinger gekromd (als een soort kruis) om jezelf te beschermen tegen het kwade of te behoeden voor ongeluk. In landen waar het katholieke geloof sterk vertegenwoordigd is, is het kruisteken op de borst populairder. 

In enkele gevallen worden de vingers gekruist bij een leugentje. Wanneer je de vingers kruist zal de waarheid niet uitkomen.

Als een Japanner een kruis maakt van zijn wijsvingers of armen (voor de borst), dan weigeren ze iets (vaak niet eens omdat ze het antwoord niet weten of je niet willen helpen, maar omdat ze gezichtsverlies willen vermijden mocht hun antwoord of hulp fout zijn). Japanners weigeren ook iets door hun hand als een soort 'ruitenwisser' voor hun gezicht te bewegen (alsof ze een vlieg wegslaan). 

De Zuid-Amerikanen zeggen 'nee' door met de wijsvinger heen en weer te schudden, bij ons betekent dat eerder 'foei' of 'pas op'.

Ook het maken van het bij ons bekende 'vredessymbool' of het symbool van overwinning (wijsvinger en middelvinger gestrekt in V-vorm, de andere vingers op elkaar gevouwen, rug van de hand naar jezelf) betekent niet overal hetzelfde. Als je je hand namelijk omdraait, zeg je in Australië, Ierland, heel Groot-Brittannië en Malta (allemaal landen met Britse invloed) 'Get Stuffed!', oftewel: 'Laat me met rust!' (zacht uitgedrukt). Vroeger betekende dit in veel Nederlandse scholen dat je naar het toilet moest. 

Het gebruik van de middelvinger is in sommige Aziatische landen niet echt gebruikelijk. In Taiwan houdt men een vuist omhoog met de wijsvinger gebogen, alsof er aan de trekker van een pistool getrokken wordt. Het betekent zoiets als 'jij bent er geweest', maar het ziet er niet echt angstaanjagend uit. 

Duim

Misschien wel het meest bekende gebaar in Westerse landen is de opgestoken duim. 'Goed zo', 'Prima', zeggen we hiermee. Het gebaar stamt nog uit de tijd van de gladiatorengevechten in het Romeinse Rijk. In Duitsland betekent het ook het hoogste cijfer dat je kunt halen, daar een '1'. 

In Griekenland, Nigeria, Australië, delen van Italië, Zuid-Amerika, Afrika en het Midden-Oosten is dit gebaar een grote belediging, het staat gelijk aan het opsteken van de middelvinger hier. Ook in Arabische landen kun je een pak slaag verwachten als je dit doet.

Voeten

Het tonen van de voetzolen is in veel Arabische (maar ook Aziatische) landen een teken van respectloosheid.