bolletjeom Geschreven door bolletjeom. Foto door: menasil

Er zijn allerlei horrorverhalen over grote en kleine dieren die reizigers het leven zuur maakten. Het gros van de reizigers maakt dit soort problemen gelukkig nooit mee. Met deze tips houdt je gevaarlijke dieren op afstand en weet je hoe je moet handelen als je gebeten of aangevallen wordt.

Slangen

Over slangen hoef je je in Nederland niet druk te maken, maar de kans bestaat dat je ze op reis tegenkomt. In de meeste gevallen vlucht een slang voor je als je in de buurt komt, met uitzondering van bijvoorbeeld pofadders in Afrika. Deze slang vertrouwt op zijn schutkleur. Helaas doet hij dat terecht dus wil het wel eens gebeuren dat je heel dichtbij komt zonder dat je dat door hebt en dan kan hij uithalen. Het is niet de giftigste slang, maar wel de slang waar mensen in bepaalde delen van Afrika het meest door gebeten worden. Ook in zee kun je giftige slangen tegenkomen. Zeeslangen kunnen ook mensen doden.

Van alle slangenbeten bevindt 90 procent zich op of onder de enkel. Zorg ervoor dat je op plekken waar slangen kunnen zitten hoge wandelschoenen draagt. Australië is het continent met de meeste slangen. Er sterven jaarlijks gemiddeld drie mensen aan slangenbeten in Australië.

Wat moet je doen met slangen in de buurt?

Door hoog gras lopen zonder je enkels te beschermen. Als je gaten of holletjes tegenkomt, moet je er niet in porren. Stop ook nooit je vinger in de mond van een dode slang. Ook dood hebben ze nog een bijtreflex en gif.

Laat merken dat je er bent. In je handen klappen en met je voeten of met een stok op de grond stampen. Trek hoge schoenen aan, die je enkels bedekken. Stap eerst op boomstronken en dan pas eroverheen in plaats van in een keer erover. In je slaapvertrek is het slim om spullen hoog te hangen en schoenen ondersteboven te hangen. Ook is het goed om alles voor gebruik goed uit te schudden.

Wat moet je niet doen als je gebeten bent door een slang?

Je mag de beet niet wassen of gif wat op de huid ligt verwijderen. Op de huid is het gif onschadelijk en het moet later nog dienen om de slang te identificeren. Maak geen snee in de wond. Neem nooit aspirine. Breng nooit ijs aan. Ga de slang niet vangen, hoewel dit wel de handigste manier is om erachter te komen welk gif je in je hebt, maar het is nooit een goed idee. Is de slang dood, neem hem dan mee. Een dode slang kan door een bijtreflex nog gif injecteren, dus wees voorzichtig.

Wat moet je wel doen als je gebeten bent door een slang?

Bedenk dat niet alle slangen giftig zijn en dat een gifslang maar bij de helft van de eerste beten echt gif spuit en meestal geen volle lading. Het kan dus zijn dat je door een giftige slang gebeten bent, maar geen gif in je hebt. Hieraan denken houdt je kalm. Zet vervolgens de volgende stappen (pressure & immobilisation techniek):

1. Houd de gebeten plek onder de hoogte van je hart. Haal de kleding rond de beet niet weg.
2. Begin onder de wond te verbinden en werk omhoog. Bij beten in de arm verbind je dus vanaf de vingers richting de schouder. Verbind het liefst de hele arm of het hele been. 
3. Breng een spalk aan.
4. Leg de patiënt als dat mogelijk is neer om de bewegingen te minimaliseren. Houd zo mogelijk het hart boven de beet.
5. Zorg dat de persoon zo snel mogelijk bij een arts terechtkomt. Haal het verband niet los. De arts zal beslissen wanneer het verband eraf mag.

Spinnen en schorpioenen

Over het algemeen zijn spinnenbeten zelden dodelijk, er zijn wat uitzonderingen in de outback van Australië. Het is altijd zaak om tijdig medische hulp te krijgen. Spinnenbeten zijn erg pijnlijk. Hetzelfde geldt voor schorpioenenbeten; ze zijn normaal gesproken niet dodelijk, maar wel pijnlijk.

Wat moet je doen als er spinnen- of schorpioenen in de buurt zijn?

  • Daag de spin of schorpioen niet uit om te bijten
  • Schudt je spullen uit voordat je ze gebruikt
  • Inspecteer de toiletbril van onder en van boven voordat je plaatsneemt
  • Controleer je schoenen voordat je ze aantrekt

Teken

Een tekenbeet voel je niet en dat kan problematisch zijn, omdat sommige teken de ziekte van lyme bij zich dragen. Deze kun je ook in Nederland oplopen. Zuid-Afrika heeft zijn eigen variant. Deze is niet dodelijk maar wel heel vervelend en je kunt er jaren veel last van hebben. Controleer jezelf en eventueel je reisgenoot regelmatig als je in de natuur gewandeld hebt. Teken zoeken graag warme holtes op, zoals oksels, knieholtes, billen en liezen. Ook op enkels en kuiten worden ze vaak aangetroffen, omdat ze daarop springen vanuit hoog gras. 

Je kunt de teek verwijderen met een speciale tekentang. Het kan ook met een pincet, maar wees voorzichtig en knijp z'n lijf niet fijn. Het is belangrijk om de teek op de juiste manier te verwijderen. Je mag het lijfje niet fijnknijpen, want dan kan de ziekte alsnog in je lichaam terecht komen. Breng na het verwijderen van de teek een ontsmettend middel aan. Merk de plek met een pen of stift. Kijk of de plek binnen 24 uur rood wordt, zwellingen vertoont of gaat jeuken. Zo ja, bezoek dan een dokter. Bij koorts geldt hetzelfde en ook als het niet lukt de teek te verwijderen. Vertoon je deze symptomen en constateert de arts de ziekte van lyme, dan ben je er waarschijnlijk op tijd bij en kan het verholpen worden met een antibioticakuur.

Muggen

Er zijn allerlei soorten muggen en een scala aan ziektes dat ze overbrengen. Niet alleen malaria, maar ook dengue (knokkelkoorts) bijvoorbeeld. Van malaria kun je meestal genezen met behulp van een goed geneesmiddel, maar tegen dengue helpt alleen heel goed smeren met deet om muggen op afstand te houden. Het is een mythe dat muggen alleen in de avond actief zijn. De muggen die malaria dragen, zijn voornamelijk 's avonds actief, maar de dengue-drager is juist in de ochtend het actiefst. Volgens de GGD voelen muggen zich aangetrokken tot donkere kleding. Muggen prikken trouwens dwars door dunne broeken en sokken heen. Het helpt wel om je broek in je sokken te steken. Hoe ruimer de kleding zit, hoe lastiger het voor de mug is om er doorheen te steken en om werkelijk in de buurt van je huid te komen. Een klamboe is in landen met heftige malaria en dengue een must. Als je er voor vertrek een koopt, is de geïmpregneerde versie met hele kleine mazen het best. Het impregneren voorkomt dat de mug door de klamboe kan steken wanneer je tegen het net ligt. Je kunt er ook voor kiezen op je bestemming een klamboe aan te schaffen. Dat is waarschijnlijk goedkoper, maar als je er een in Nederland aanschaft, weet je wel zeker dat je er een hebt.  Verder hebben muggen hebben een hekel aan tocht, dus zet een ventilator of airco aan. Ze hebben ook een hekel aan rook. Als het toegestaan en veilig is, kun je een wierookstokje branden.

Overige insecten

Dat insecten klein zijn, betekent niet dat ze niets kunnen aanrichten, in tegendeel. Een mooi voorbeeld hiervan is de  kogelmier, (bullet ant) die voorkomt in Midden- en Zuid-Amerika. De kogelmier scoort een 4.0+ op de Schmidt Sting Pain Index. De beet wordt als volgt omschreven:

Pure, intense, brilliant pain. Like fire-walking over flaming charcoal with a 3-inch rusty nail grinding into your heel.

De meesten zullen niet weten hoe het voelt om over hete kolen te lopen met een spijker in hun voet, maar het belooft niet veel goeds. Dit is slechts één van de vele vervelende beestjes die er te vinden zijn. In principe hoef je niet bang te zijn voor insecten, misschien een klein beetje. Zoek ze niet op en laat ze met rust, dan zullen ze dat waarschijnlijk ook bij jou doen.

Bloedzuigers

Deze beestjes zijn meestal ongeveer zo groot als een worm, alleen wat dikker en donkerder van kleur. Ze komen voor bij zoet water en soms bij de zee. Als je een bloedzuiger verwijdert, zal er altijd wat bloed van jezelf te zien zijn. Schrik daar niet van. Bloedzuigers zijn vervelend, maar niet schadelijk. Je kunt de bloedzuiger het best vastpakken en eventueel eerst met je nagel losmaken van je huid.

Honden en apen

Thuis aai je misschien de hond van je buurman als je deze tegenkomt, maar op veel plekken wordt dit sterk afgeraden. De honden die je tegenkomt zijn vaak zwerfhonden. De honden kunnen de dodelijke ziekte rabiës bij zich dragen. Als je er op tijd bij bent, kan rabiës voorkomen worden, maar de rabiëskuur - vijf injecties - is een tijdrovende aangelegenheid, probeer beten dan ook te voorkomen. Bovendien moet je de eerste injectie binnen 24 uur na de beet krijgen, wat niet overal ter wereld mogelijk is. Je kunt je voor je reis preventief laten inenten. De drie vaccinaties die je voor vertrek in Nederland haalt, zorgen ervoor dat je meer tijd hebt voordat je het nodige vaccin moet krijgen als je gebeten bent. 

Ook apen kun je het best met rust laten. Voer ze niet en wees op je hoede; het zijn nieuwsgierige en slimme beestjes. Voor de kleine varianten geldt dat ze brutaal en snel zijn. Het is het best om de apen niets te geven. Er bestaat wel een kans dat ze in gebieden waar mensen wonen, wel proberen iets te halen omdat ze het gewend zijn iets krijgen. Ook na een apenbeet moet je naar het ziekenhuis voor een rabiës-kuur. Voor de grotere varianten geldt dat je jezelf over rabiës het minst zorgen hoeft te maken. Over het algemeen zijn grote apen niet agressief, maar ze kunnen je behoorlijk toetakelen als ze dat willen. Grotere apen kom je echter niet zo snel tegen. Het tegendeel geldt voor de kleintjes die je in veel landen op straat klauteren.

Haaien

Per jaar worden vier mensen door haaien gedood en bijna een miljoen haaien door mensen. Urine en bloed trekken haaien aan. Dus niet probeer niet te plassen of bloeden in zee. Zwemmen in zee als je ongesteld bent, is dus ook geen goed idee.

Vraag de locals altijd of het veilig is om de zee in te gaan en let op vlaggen en borden. Is er verder niemand in zee, dan kan dit wel een reden hebben. Zie je een haai terwijl je in zee bent, zwem dan met krachtige slagen weg, anders denkt de haai dat je een gewonde vis bent. Mocht de haai aanvallen, probeer dan met je benen op zijn snuit te trappen. Als je toch gegrepen wordt, probeer de ogen te raken; meerdere mensen zijn op deze manier succesvol ontsnapt.

Bedenk dat mensen in principe geen prooi van haaien zijn. De enige haaien die mensen dodelijk verwonden zijn de bekende witte haai, tijgerhaai, stierhaai en de zandtijgerhaai. Zeker als je rechtop in het water staat of zwemt, lijk je niet op zijn natuurlijke prooi. Bovendien lijk je dan veel groter dan in een horizontale positie.

Krokodillen

Een krokodil behoort tot de diersoorten die eventueel een mens wil proeven. De beesten zijn zeer gevaarlijk en slim. Let op de waarschuwingen en vraag informatie aan de lokale bevolking. Er bestaan zoet- en zoutwaterkrokodillen. Zoetwaterkrokodillen zijn niet uit op mensen. Ze zullen je niet snel aanvallen, tenzij ze geprovoceerd of gestoord worden tijdens het eten. De zoutwaterkrokodil is een ander verhaal. Hij grijpt je en maakt een 'death roll'. Het is heel simpel om niet gepakt te worden: kom niet in de buurt van water. Dit is geen garantie: zoutwaterkrokodillen zijn op sommige plekken tot 350 kilometer landinwaarts gesignaleerd. Om de verwarring groter te maken: zoutwaterkrokodillen komen ook voor in zoet water. Krokodillen zijn goed in het onthouden van patronen. Stel dat je een aantal dagen elke dag op dezelfde manier naar een beekje loopt, kan het beest besluiten om je op de route op te wachten.

Cone shells

Cone shells zijn schelpen in de vorm van een ijshoorntje. Ze zijn gevaarlijk. De schelp injecteert een verlammend gif als je 'm oppakt.

Kwallen

Voor de Australische jellyfish of stinger willen we je nog waarschuwen. In de wateren van Australië vind je enkele maanden per jaar de box jellyfish: een levensgevaarlijke kwal die tot wel zes kilo zwaar kan worden en meterslange tentakels heeft. Het beest is transparant in het water en daarom moeilijk te zien. Let op de waarschuwingen bij elk strand en zorg ervoor dat je precies weet in welk seizoen ze waar voorkomen. De box jellyfish is een van de giftigste beesten ter wereld. Kijk in zee en vooral voordat je in zee gaat, niet alleen uit voor kwallen, maar ook voor giftige octopussen, steenvissen en zeeslangen. Een aanval van deze dieren kan ook resulteren in een dodelijke afloop.

Omgang met wilde dieren

Ook al heb je een beest al honderd keer in een kooi gezien, in het wild is het toch anders. Natuurlijk wil je niet dat een hongerige leeuw jou als lunch ziet. Maar hoe voorkom je dat? Stap op safari niet uit de bus of jeep. Draag geen parfum en maak zo min mogelijk geluid als ze je gezien hebben. Als ze vlak langs de bus lopen, is zelfs het maken van foto's taboe, omdat het geklik van de camera de dieren kan irriteren. De grootte van het beest zegt niets over het gevaar dat je loopt. Onderschat zwijnen, bavianen en koeien niet. Het is belangrijk dat je de wilde beesten absoluut niet voert. Dit geldt voor alle wilde dieren. Als het al niet schadelijk voor je eigen gezondheid is, dan is het dat wel voor het dier.