Reis meis Geschreven door Reismeis. Foto door: Reismeis

Friesland. Een knusse, weidse platteland provincie met veel eigen tradities en gewoonten die haar naam, zo blijkt uit gegevens uit de Middeleeuwen, waarschijnlijk te danken heeft aan ene Friso. Sinds 1997 is Fryslân de officiële naam van de provincie. Friezen die over de grens zijn gaan wonen, refereren met it Heitelân - het Vaderland - naar Friesland. De provincie bestaat uit 27 gemeenten en Ljouwert - Leeuwarden - is de hoofdstad van de provincie. 

Taal

De Friese taal, het Frysk, is ongeveer 1500 jaar oud. Het is een minderheidstaal en een officiele landstaal, erkent door Nederland en het Europees handvest voor regionale en minderheidstalen. Ongeveer driekwart van de ca. 625.000 inwoners spreken deze taal, bijna 95% verstaat het. Ongeveer de helft spreekt dagelijks Fries. Zoals bij iedere taal het geval is, zijn ook onder de Friestaligen vele dialecten te vinden, waaronder het Woudfries en het Kleifries. 

Het vak Fries wordt gegeven op school, zowel in het basis- als het voortgezet onderwijs en in de provincie vind je zelfs drietalige scholen waar kinderen naast Nederlands en Fries ook Engels aangeboden krijgen. Havo/vwo-leerlingen kunnen examen doen in de Friese taal. Een bijkomstigheid van het tweetalig zijn is het frisisme. Dit houdt in dat men een Fries woord of zin letterlijk -onjuist- vertaalt naar het Nederlands. Bijvoorbeeld: Mijn vrouw is uitgenaaid. Uitgenaaid - útnaaid - is letterlijk vertaald en betekent hard weglopen. 

Alle plaats- en straatnamen in de provincie hebben ook een Friese naam. Een zevental gemeenten voeren de Friese naam als officiële benaming, hier zie je de plaats- en straatnamen alleen in het Fries. 

Interessant feit is dat het Fries veel overeenkomsten heeft met de Engelse taal. Beide talen gebruiken enkele dezelfde letter-/klankcombinaties: 

tsiis (F) - cheese (E) - kaas (NL)
rein (F) - rain (E) - regen (NL)

Vlag en volkslied

De Friese vlag, wie kent 'm niet! Blauwe en witte banen, en 7 rode pompeblêden. De 7 pompeblêden staan symbool voor de zeven middeleeuwse vrije Friese Zeelanden die een verbond aangingen om zich te verdedigen tegen de Noormannen. 

Het eerste couplet van het Friese volkslied - Frysk bloed, tsjoch op! - wordt bij bepaalde gelegenheden uit volle borst meegezongen, bijvoorbeeld wanneer een sporter wordt gehuldigd:

Frysk bloed tsjoch op! Wol no ris brûze en siede,
En bûnzje troch ús ieren om!
Flean op! Wy sjonge it bêste lân fan d'ierde,
It Fryske lân fol eare en rom.

refrein:
Klink dan en daverje fier yn it rûn
Dyn âlde eare, o Fryske grûn!
Klink dan en daverje fier yn it rûn
Dyn âlde eare, o Fryske grûn!

Tradities en gewoonten

De provincie heeft ook haar eigen tradities en gewoonten. Iedereen kent wel het kievitseieren rapen - ljipaai sykje. Veel mensen gaan de weilanden in op zoek naar deze eitjes. Onder strikte voorwaarden, dat wel. Degene die het eerste ei vindt, welke symbolisch het voorjaar aankondigt, mag het overhandigen aan de Commissaris van de Koning.

Sinterklaas komt niet in Grou. Hier viert men op 21 februari het feest van Sint Piter, de eigen goedheiligman van het dorp. Traditioneel wordt op deze dag pakjesavond gevierd.

Een ander fenomeen wat je regelmatig tegenkomt, zijn de zogenaamde dorpsfeesten. Alle straten zijn een (kleine) week lang versierd, er worden vele activiteiten georganiseerd voor jong en oud waaronder een feestwagen optocht en de week wordt over het algemeen afgesloten met een matinee of een feestavond die doorgaat tot in de late uurtjes. Deze feestavonden staan beter bekend als 'tentfeesten': honderden mensen komen in een grote tent samen, treedt er een al dan niet bekende band op en vloeit het bier rijkelijk. Tijdens het dorpsfeest is het hele dorp met elkaar één.

De Elfstedentocht is ook iets wat onlosmakend met de provincie verbonden is. Zodra de eerste vorst is geweest, begint de rest van het land al te discussiëren of de Tocht Der Tochten dit jaar doorgaat. En dat terwijl de Friezen, nuchter als ze zijn, gewoon rustig afwachten. In 1909 werd de eerste tocht gereden, in 1997 voor het laatst. Maar men hoeft niet persé te wachten op dik ijs en barre weersomstandigheden. De tocht kan ook lopend, fietsend, rijdend of roeiend afgelegd worden. Traditioneel vindt op Tweede Pinksterdag de Elfstedentocht voor fietsers, motors, auto's, solexen en oude brommers plaats. Een grote happening waarbij ontzettend veel deelnemers de rit afleggen en in iedere stad worden onthaald door een legio aan enthousiaste toeschouwers. Op de zaterdag na Hemelvaart vindt de Elfstedentocht voor Oldtimers plaats.  

Sport

Skûtsjesile - zeilen met een skûtsje, fierljeppe - polsstok verspringen, keatse - kaatsen, reedride - schaatsen: enkele bekende Friese sporten. Hou je van zeilen en skûtsjes, dan is de Sneekweek the place to be. Voor het kaatsen ga je naar de PC in Franeker. Schaatsen doe je natuurlijk op natuurijs, of bij gebrek aan in Thialf. Voor polsstok verspringen kun je op meerdere locaties terecht. Minder bekende Friese sporten zijn Fries dammen en harddraverij/ringsteken. Fries dammen bestaat al sinds de 17e eeuw en het grootste verschil met gewoon dammen is dat je alle kanten op mag slaan. Harddraverij en ringsteken zijn twee sporten die met paarden worden uitgeoefend. Deze sporten worden jaarlijks op de Boerebrulloft te Joure (zie evenementen) uitgevoerd. 

Friese producten

Tijdens een bezoekje aan de provincie zijn er een aantal producten die je niet mag missen. Begin de dag met een Dokkumer kofje met een stuk oranjekoeke. Lunch met wat sûkerbôle - suikerbrood - en sluit de dag af met een echte Sonnema Berenburg of een Amelands Nobeltje en wat Fryske dúmkes. Verder vind de nagelkaas zijn oorsprong ook in Friesland, evenals het roggebrood. 

Economie

Friesland is een agrarische provincie: je vindt hier veel landbouw en veeteelt en is vooral door laatstgenoemde nauw verbonden met de zuivelindustrie. Met name door de Friese meren en de Waddeneilanden zijn toeristen ook een grote bron van inkomsten. Verder speelt de provincie ook in op watertechnologie en duurzame energie. 

Evenementen

In Friesland worden ook tal van evenementen georganiseerd. In Joure vindt jaarlijks de Friese Ballonfeesten plaats, een prachtig evenement waar vele luchtballonnen centraal staan. Eind augustus kun je in Harlingen terecht voor de Harlinger Visserijdagen. Dit evenement duurt vier dagen en trekt honderdduizenden bezoekers uit Friesland en ver daarbuiten. Het Fries Straatfestival is jaarlijks in de hoofdstad, Leeuwarden. Een driedaags festival in mei met vele acts voor jong en oud. Tijdens de Sneekweek, het grootste zeilevenement op de binnenwateren van Europa, draait alles om skûtsjezeilen, het is een waar feest! Dit festival begint eind juli/begin augustus, in Sneek natuurlijk. Iedere vier jaar wordt de Slachtemarathon georganiseerd, een marathon voor zowel hardlopers als wandelaars. De volgende editie vindt plaats in 2016. Wie een folkloristisch evenement bij wil wonen, moet eind juli naar Joure, naar de Boerebrulloft. En zoals de naam al doet vermoeden, wordt er een heuse bruiloft uitgespeeld. In september kun je in Drogeham genieten van alle prachtige gondels op wielen tijdens de Gondelvaart. In deze tijd staat Leeuwarden in het teken van Ljouwert Culinair. Geniet onderaan de Oldehove van allerlei lekkere hapjes! En dan is er natuurlijk nog het Oeral festival op Terschelling... Need I say more? 

Attracties

Een paar leuke attracties in de provincie:

Bierbrouwerij Us Heit (Bolsward)
Sonnema Berenburg distilleerderij (Bolsward)
Boszwembad (Appelscha)
Thialf (Heerenveen)
Woudagemaal (Lemmer)
Eise Eisinga Planetarium (Franeker)

Architectuur

Een greep uit het grote aanbod bijzondere bouwwerken/architectuur in Friesland:

Stadhuis (Franeker) - UNESCO Rijksmonument
Waterpoort (Sneek)
Stadhuis (Bolsward)
Stadhuis (Dokkum)
Oldehove (Leeuwarden)
Afsluitdijk
Gemalen (o.a. Lemmer) - UNESCO Werelderfgoed
Waaggebouwen (o.a. Leeuwarden)
De tientallen kerken, aangesloten bij Stichting Alde Fryske Tsjerken

Musea

Een aantal bezienswaardige musea in de provincie:

Jopie Huisman museum (Workum)
Fries Museum (Leeuwarden)
Tresoar (Leeuwarden)
Koninklijk Planetarium van Eise Eisinga (Franeker) - UNESCO Rijksmonument
Natuurmuseum Friesland (Leeuwarden)
Verzetsmuseum (Leeuwarden)

Voor meer informatie over bezienswaardigheden in deze provincie, bekijk het artikel over hoogtepunten in Friesland.