Erik van Erp Geschreven door Erik van Erp. Foto door: Tikva

In Guatemala zal je voornamelijk jezelf verplaatsen in busjes. Dat kan variëren van de afgedankte Amerikaans schoolbussen die nu ook wel "chicken bus" genoemd worden tot minibusjes, die voornamelijk voor de toeristen rijden.

Chickenbussen

Vrijwel alle chickenbussen zijn in handen van particulieren maatschappijen. De chauffeurs van de bussen huren de bus vervolgens van een maatschappij. Vaak huren de chauffeurs vervolgens weer een jongen in die helpt het geld op te halen tijdens de rit. Doordat de chauffeur de bus huurt, gaat hij pas geld verdienen zodra zijn passagiers boven een bepaald aantal uitkomen. Dan moeten de chauffeurs ook nog eens op tijd zijn bij elke stop. Is dit niet het geval dan moet al het verdiende geld aan de maatschappij gegeven worden. Om de zoveel haltes staat een mannetje die de tijd van de bussen in de gaten houdt. Het gevolg van deze regels is dat de bussen niet alleen tot de nok toe vol zitten, maar dat er ook haast geboden is om op tijd bij de haltes aanwezig te zijn. Op het moment dat je een bus instapt zal je vrijwel direct de chaos ervaren. De bankjes - geschikt voor 2,5 persoon - zitten vrijwel altijd aan beide kanten gevuld met 3 personen (soms ook nog wat baby’s of kippen op schoot). Hierdoor kun je jezelf moeilijk door de gangpaden verplaatsen. Bij elke wegdrempel, rent een stoet verkopers naar binnen om je etens- of drinkwaren te verkopen. Bovendien zal je je vaak afvragen of de bestuurder überhaupt een rijbewijs heeft. Dit is sowieso een goede vraag, aangezien je deze voor een paar tientjes kunt kopen in Guatemala. Het merendeel van de chauffeurs rijdt namelijk super snel en onverantwoordelijk. Zo halen zij vaak in en schromen er niet voor om dit te doen in een onoverzichtelijke bocht of heuvel.

Chickenbussen zijn spotgoedkoop, in overvloed aanwezig en rijden naar ieder denkbare plek. De bussen zien er bovendien geweldig uit, niet alleen van buiten, maar ook van binnen. Zodra de schoolbussen uit Amerika worden geïmporteerd, worden deze vaak door tweeën gesneden. Vervolgens wordt er een stuk tussen geplaatst  om de bus groter te maken. De gele verf wordt vervolgens van de bus afgeschuurd en vervangen door glinsterende lagen verf. De banken worden her gestoffeerd en een zilveren laag vervangt de oude roestplekken. Het is schrijnend om te weten dat bij dit werk veel kinderhanden meehelpen. Binnen wordt de bus vaak ingericht door de chauffeur. Naast enkele religieuze versieringen, hangen er vaak gekleurde liefdesverklaringen voor vrouw en kind, of mooie kerstversieringen en lampjes. De reggae klinkt veelal luid uit de spiekers, een enkele keer afgewisseld door een mooie salsaballad.

Veel reizigers gebruiken de Chickenbussen om budget redenen en voor de daadwerkelijke lokale ervaring. Hoewel een Chickenbusrit zeker een bijzondere ervaring is, is wel aan te raden rekening te houden met de risico`s. De dieven zijn momenteel erg actief in de chickenbussen in Guatemala. Hou daarom nooit je tas op je rug ( deze word gewoon opengesneden en daar merk je niks van) en probeer je tas zo dicht mogelijk bij je te houden anders kan je tas zomaar verdwijnen van het dak of uit het bagagerek. Een korte busrit van een kwartiertje van bijvoorbeeld Antigua naar Pastores is zeker de moeite waard, maar een Chickenbusrit in Guatemala Stad is daarentegen weer bijzonder af te raden. Dagelijks (!!!) komen tientallen mensen om bij ongelukken met Chickenbussen. Het dodental ligt in de 10 duizenden per jaar! In Guatemala Stad verliezen veel chauffeurs hun leven door de kogels van gangmembers.

De minibus, toeristen shuttle oftewel collectivo

Dit zijn minibusjes die tussen de meest voor de hand liggende toeristenbestemmingen rijden en waar dus alleen toeristen in zitten. Ze zijn over het algemeen 10 keer duurder dan een Chickenbus maar ook 10 maal sneller en veiliger. Toch is vaak ook aan deze chauffeurs te merken dat zij niet hard hebben hoeven bikkelen voor een rijexamen.

De minibusjes rijden directe routes, waar je met de chickenbus regelmatig zal moet overstappen. Voor lange afstanden wordt het extra bedrag, dat voor deze ritten betaald moet worden, over het algemeen ook waard gevonden. Zeker wanneer je weinig tijd hebt om te reizen zijn de minibusjes een uitkomst. Andere vervoersmiddelen doen er namelijk veel langer over. Hoe kleiner de minibus hoe sneller je dus van A naar B kunt reizen.

Een paar voorbeeldjes van prijzen: (10Q=1 euro)

  • Een 8 uur durende rit van Flores naar Coban kost ongeveer 200Q.
  • Van Coban naar Antigua is ongeveer 4 uur en kost 150Q.
  • Van Lago de Atitlan (San Pedro) in 4 uurtjes naar Antigua kost 50-60Q. Deze trip wordt andersom aangeboden voor 60-70Q.
  • Van Lago de Atitlan naar Xela duurt 3 uur en kost 200Q. (Deze route is erg goed te doen met een directe chickenbus van 35Q)
  • Van Xela naar Antigua duurt 3-4 uur en kost 200Q. Deze route kun je ook afleggen met de luxere Alamo of Dorada bussen. Deze gaan richting Guat City en kosten 60Q, de stapt uit bij Chimaltenango vanwaar het een half uur in een chicken naar Antigua is 5Q.
  • Van Antigua via Chichicastenango waar je 4 uur op de markt blijft en dan door naar San Pedro ( nog eens 1.5 uur) kost ook 10 euro.
  • Van Antigua naar Rio Dulce in 6 uur voor 100Q.

Met deze bussen kun je ook gemakkelijk naar San Christobal de Las Casas (Mexico), naar Copan (Honduras) en naar een van de vele stranden in El Salvador.

Firstclass touringcar

Eerste klas touringcar in Guatemala is niet zo hip en luxe als sommige plaatjes doen geloven. Een dergelijke maatschappij is bijvoorbeeld Litegua, Alamo en Linea Dorada. Vaak zijn de bussen al een aantal jaar oud, maar rijden nog prima. De grote bussen worden vaak goed vol geboekt. Zijn de zitplaatsen op dan kun je altijd nog op een plastic stoeltje in het gangpad plaats nemen of gewoon staan. De busritten duren vaak erg lang (meerdere uren) dus het loont om er voor te zorgen dat je op tijd je ticket boekt. In sommige gevallen kun je ook alvast een stoel reserveren, zodat je een mooi plekje kunt uitzoeken. Zit je aan het begin van het traject dan heb je zeker plek, anders is het gewoon afwachten hoe druk het is en of er plek is.

In de touringcar is naast de chauffeur ook een mannetje aanwezig dat er voor zorgt dat alles volgens de (ongeschreven) regels verloopt. Mensen die het langste hebben moeten staan, krijgen het eerste een zitplaats toegewezen. Ook zorgt dit mannetje er voor dat je jouw bagage krijgt, het afval word opgehaald en controleert hij waar er gestopt moet worden en hoeveel mensen er dan uit moeten. Handig want mocht je jezelf per ongeluk vergissen is de kans groot dat dit mannetje je daar op wijst.

Net als bij alle andere vervoersmiddelen lijkt het wel of de chauffeurs op een racebaan rijden in plaats van de openbare weg. Ook de logge bussen halen in op plekken waar je normaal gesproken het niet in je hoofd haalt om in te halen. Gaat de bus vol in de ankers dan weet je dat hij zijn inhaal manoeuvre verkeerd heeft ingeschat. Meestal red hij het dan nog net op tijd om zijn bus weer achter de trage vrachtwagen te krijgen tot de volgende poging.

Niet in alle bussen is een toilet aanwezig. Ook zijn de ritten erg lang en zijn er weinig stops. Moet je nodig naar het toilet kun je altijd aan de chauffeur vragen om ergens te stoppen. Maar beter is vooraf en op iedere gelegenheid die je wel krijgt naar het toilet te gaan (hoe smerig ze soms ook zijn).

Bij het boeken van vervoer kan het voorkomen dat je geen reservering hebt gekregen voor een busverbinding. Nadat je bent opgehaald door een minibusje en gedropt bent bij het busstation, krijg je een envelopje met geld mee waar je zelf nog het ticket moet kopen. Mocht het erg druk zijn ben je dus niet altijd zeker van een plekje.

Deze route wordt vaak gereden tussen:

  • Guatemala City en Flores, dit duurt een uur of acht en vertrekt zowel 's ochtends als in de avond. (175Q)
  • Guatemala City en Xela in drie uur (60-70Q)

Algemeen  

Shop rond voor de prijzen van de minibusjes. Je mag in een minibusje de chauffeur altijd vragen om langzamer te rijden of te stoppen voor een plaspauze. De wegen zijn over het algemeen in redelijke conditie en de verkeersdrempels hebben ook in Guatemala hun intrede gedaan. De wegen in de bergen zijn erg bochtig dus iedereen die gevoelig is voor wagenziekte moet zeker tabletjes mee en in nemen.

Je tas verdwijnt meestal op het dak van de bus of ergens op de vloer. Doe jezelf een plezier en investeer in een flightbag/regenhoes om je tas te beschermen tegen regen, rochels, kippenpoep, olie in de bagageruimtes en stof.
Iedere plek in een bus, shuttle of touringcar is geld waard. Daarom wordt er veel moeite gestoken om iedere plaats (en extra zelf gecreëerde plaatsen) te vullen. Wanneer je vervoer boekt dat je bij je hotel komt ophalen, kun je er vanuit gaan dat ze ook altijd komen. Echter niet altijd op de afgesproken tijd, maar ze komen wel!

Ook maakt het vaak niet uit waar je vervoer boekt. Uiteindelijk word iedereen in hetzelfde busje gestopt tot deze vol zit.