Lisan Kerstens Geschreven door menasil. Foto door: menasil

Neuengamme ligt op zo'n 18 kilometer van Hamburg. Het plaatsje is bekend vanwege het voormalige concentratiekamp Neuengamme. In tegenstelling tot de vernietigingskampen als Auschwitz, was dit concentratiekamp niet gericht op massavernietiging door methoden als vergassing. Er zijn dan ook geen gaskamers op het terrein te vinden. De gevangenen verrichtten onder onmenselijke omstandigheden zware arbeid. In eerste plaats door zelf het kamp op te bouwen en later te gaan werken in de bakstenenfabriek. Hier moeten zij onder meer het klei uitgraven en aanvoeren in zware lorries. Later werd er ook een wapenfabriek op het terrein gevestigd.

In Neuengamme zaten zo'n 106.000 gevangen. Hiervan zijn 55.000 mensen om het leven gekomen door uitputting, verhongering, ziekte en gebrek aan hygiëne. Er zaten ruim 7.000 Nederlanders gevangen in dit kamp, waarvan ongeveer de helft is gestorven. De mannen die zijn opgepakt tijden de razzia van Putten op 1 augustus 1944, zijn allen naar Neuengamme gestuurd. Het kamp is bevrijdt op 4 mei 1945. Een groot deel van de gevangen waren al geëvacueerd. 

Na de oorlog diende het kamp als inteneringskamp voor SS-ers en nazi's. Niet veel later werd er een gevangenis gebouwd op het terrein. Dit lag, gezien de geschiedenis, zeer gevoelig. Met name voor de nabestaanden en de overlevenden van het concentratiekamp. Met moeite is er begin jaren 50 een herdenkingsmonument opgericht. Pas toen de gevangenis in 2006 werd gesloten, is er besloten om een oorlogsmonument van het voormalig kampterrein te maken en te investeren in een permanente tentoonstelling. Veel gebouwen zijn gereconstrueerd maar er is ook een aantal originele gebouwen te bekijken.

Tentoonstelling

De Gedenkstaette Neuengamme bestaat uit meerdere delen die onderling met elkaar verbonden zijn. Vanuit Hamburg gezien kom je als eerste bij de ingang van het herdenkingsmonument oftewel de Mahnmal. De hoofdingang ligt echter verderop. Het advies is dan ook om daar te starten want daar zijn de exposities en kun je eventueel een audioguide (tegen betaling) aanschaffen. Er zijn op het terrein diverse tentoonstellingen te bekijken

De hoofdtentoonstelling is nabij de hoofdingang, in een van de overgebleven barakken. Deze is zeer uitgebreid en bevat ook persoonlijke bezittingen van gevangenen. Ook zijn er veel verhalen te lezen van het leven in Neuengamme. Het geeft tevens de gehele geschiedenis weer van de bouw van het kamp tot aan de bevrijding. Het is een uitgebreide tentoonstelling. De barakken zijn grotendeels verwoest. Om te laten zien waar ze vroeger stonden en hoe groot ze waren, hebben ze deze plekken gemarkeerd met stenen.

Op het terrein vind je onder meer een nagebouwde wagon en een gereconstrueerd stuk rails. Hier hebben ze ook een kunstwerk van voetstappen in asfalt. Dit staat symbool van het vervoeren van gevangenen in veewagons.

Schuin achter het hoofdgebouw, is de voormalige wapenfabriek. Hier is een kleine tentoonstelling over het werken in de wapenfabriek. Links van het hoofdgebouw, bevinden zich de voormalige SS garages. De tentoonstelling die zich hier bevindt, is volledig gewijd aan de SS. Je ziet onder meer de organisatiestructuur, de belangrijkste personen in Neuengamme en hoe ze hun administratie bijhielden.



Op weg naar de voormalig bakstenenfabriek, kom je een overgebleven gevangenismuur tegen. Dit was tot 1989 een gevangenis. Als herinnering hebben ze één muur laten staan. Aan deze muur zijn diverse panelen bevestigd met informatie over de gevangenis.

In de voormalig bakstenenfabriek vind je een tentoonstelling over het werken in de fabriek. Zeker wanneer het wat somber weer is, hangt in de fabriek een griezelige sfeer en is het erg koud. De tentoonstelling bestaat voornamelijk uit informatie en enkele foto's. Buiten zie je de lorries waarmee de gevangen de klei moesten vervoeren. 

Als je vanaf de bakstenenfabriek  naar de Mahnmal loopt, kom je onderweg een huisje tegen. Hier zitten soms vrijwilligers die je graag te woord staan en je kan er extra informatie vinden. Op zondag start hier in de middag een rondleiding.

Bij het herdenkingsmonument oftewel de Mahnmal zijn verschillende beelden en graven te vinden. Ook is er een documentatiehuis waar op een computer alle gevangenen - voor zover teruggevonden in overgebleven  kampadministratie - te vinden zijn. Frits Pfeiffer, bekend van het Achterhuis van Anne Frank, is in Neuengamme overleden. Je kunt in dit huisje ook een plattegrond krijgen. 

Het kampterrein is behoorlijk groot. Je bent gemiddeld zo'n 3 tot 4 uur bezig om de alles  te bekijken. Op de plattegrond staan wandelroutes aangegeven. De langste is 4,5 tot 5 km lang. De entree is gratis. In de weekenden zijn de tentoonstelling vaak pas vanaf 12:00 te bezichtigen. Je vindt actuele informatie over de openingstijden op de website http://www.kz-gedenkstaette-neuengamme.de/.

Bereikbaarheid

Neuengamme is het makkelijkste te bereiken met de auto. De Gedenkstaette ligt aan de Jean-Dolidier-Weg 75. Je kunt parkeren bij het Mahnmal of de hoofdingang. Met het openbaar vervoer dien je vanaf Hamburg eerst S2 of S21 te nemen naar Bergedorf. Vanaf Bergedorf rijdt onder andere bus 227 naar Neuengamme. Je kunt het beste uitstappen bij de halte "Ausstefung". Dit is namelijk de hoofdingang. Er is ook een halte bij Mahnmal dus daar kun je eventueel de bus terug pakken. De bus gaat slechts 1 tot 2 keer per uur dus plan je bezoek van te voren als je met het openbaar vervoer gaat.